Waste Busters
Waste Busters

Artykuły

Artykuły

Dyrektywa CSDDD. Co oznacza należyta staranność w łańcuchu dostaw.

Europejska Dyrektywa CSDDD nakłada na firmy obowiązek poszanowania praw człowieka i środowiska naturalnego w swoich łańcuchach dostaw. Oryginalna nazwa regulacji to Corporate Sustainability Due Diligence Directive a po polsku Dyrektywa w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju.

CSDDD umożliwi zainteresowanym stronom bezpośrednie dochodzenie roszczeń z tytułu szkód, jakie poniosły na skutek działalności dowolnej firmy i jej dostawców. Zatem jeśli nie postaramy się należycie, aby sprawdzić, czy nasz dostawca wlewa ścieki do rzeki, to osoby mieszkające nad tą rzeką będą mogły złożyć na nas skargę, ponieważ CSDDD da im do tego prawo i narzędzia. Minimalna kara, z jaką musimy się liczyć stanowi 5% globalnego obrotu spółki w poprzednim roku finansowym.

W tym artykule dowiesz się, co CSDDD oznacza dla Twojej firmy i czym w praktyce jest należyta staranność w łańcuchu dostaw.

Anna Włodarczyk – ekspertka ds. zrównoważonego rozwoju

Należyta staranność jest procesem opartym na analizie ryzyka. Firmy muszą jednak zrozumieć, że ryzyko w kontekście praw człowieka i środowiska nie powinno być oceniane przez pryzmat potencjalnych skutków dla firmy, bo przecież to o człowieka i środowisk nam chodzi. Należy zatem analizować, jak dotkliwe są skutki negatywnych oddziaływań przedsiębiorstwa, biorąc pod uwagę ich wagę, liczbę pokrzywdzonych osób lub zasięg środowiskowy, oraz trudności w przywróceniu sytuacji do stanu sprzed wystąpienia tych skutków. Istotne jest także angażowanie interesariuszy na każdym etapie procesu, aby upewnić się, że ich perspektywa jest uwzględniana podczas podejmowania decyzji.

Jakie obowiązki wprowadza CSDDD?

CSDDD, zwana również CS3D, zobowiązuje firmy do zarządzania swoim wpływem na społeczeństwo i środowisko naturalne w całym łańcuchu działalności, obejmując dostawców bezpośrednich i pośrednich oraz własne operacje. Firmy będą musiały zapewnić, że działają zgodnie z obowiązującymi standardami dotyczącymi praw człowieka i ochrony środowiska. Będą zobowiązane do podejmowania działań i wykazania się tzw. należytą starannością. W samej dyrektywie nie znalazłam jednak zapisu o obowiązku osiągnięcia określonych rezultatów. 

W punkcie 15 projektu dyrektywy czytamy: Dyrektywa ta nie wymaga, aby firmy w każdym przypadku gwarantowały, że nie wystąpią niekorzystne skutki lub, że zostaną one zatrzymane. Jeśli niekorzystny wpływ wynika na przykład z interwencji państwa, firma może nie być w stanie osiągnąć oczekiwanych celów.

Dyrektywa zobowiązuje firmy do podjęcia odpowiednich kroków. “Należy uwzględnić okoliczności, charakter i zakres negatywnego wpływu oraz istotne czynniki ryzyka, specyfikę działalności firmy, sektora lub obszaru geograficznego, w którym operują jej partnerzy biznesowi.”

Proces należytej staranności określony w dyrektywie SCDDD powinien obejmować 6 kroków zdefiniowanych w wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych:

(1) włączenie staranności do polityk i systemów zarządzania,
(2) identyfikacja i ocena negatywnych wpływów na prawa człowieka i środowisko,
(3) zapobieganie, zaprzestanie lub minimalizacja rzeczywistych i potencjalnych negatywnych wpływów na człowieka i środowisko,
(4) monitorowanie i ocena skuteczności podejmowanych środków,
(5) komunikacja,
(6) zapewnienie naprawy.

Czy firma matka może zrobić to za nas? 

Przedsiębiorstwo macierzyste podlegające pod CSDDD będzie mogło wypełnić niektóre zobowiązania dotyczące należytej staranności również w imieniu swoich firm córek podlegających pod dyrektywę, o ile gwarantuje to skuteczność. Jeśli firma córka nie podlega dyrektywie, firma macierzysta przejmuje całkowicie jej zobowiązania dotyczące należytej staranności. Może się zdarzyć, że oddział w Polsce podlega dyrektywie a firma macierzysta nie. W takim wypadku firma powinna zapewnić transfer wiedzy i zasobów w ramach swojej grupy. 

Najważniejsze jest to, że spełnienie niektórych zobowiązań dotyczących staranności na poziomie grupy nie zwalnia z odpowiedzialności cywilnej firmy córki wobec poszkodowanych. Firma córka jest odpowiedzialna za powstałą szkodę, niezależnie od tego, czy zobowiązania dotyczące staranności zostały wypełnione przez filię czy przez firmę macierzystą w imieniu filii.

Jakie firmy podlegają pod dyrektywę CSDDD?

CSDDD obejmie:

  • przedsiębiorstwa, które w ostatnim roku obrotowym, za które zostało lub powinno zostać sporządzone roczne sprawozdanie finansowe, zatrudniały ponad 1000 pracowników i osiągające obrót światowy przekraczający 450 milionów euro;
  • przedsiębiorstwa, które same nie osiągnęły progów wskazanych powyżej, ale były najwyższą spółką dominującą („ultimate parent company”) w grupie, która osiągnęła te progi;
  • przedsiębiorstwa, które same zawarły lub są najwyższą spółką dominującą grupy, która zawarła z niezależnymi spółkami zewnętrznymi umowy franczyzowe lub licencyjne w UE w zamian za opłaty licencyjne wynoszące ponad 22,5 mln EUR, jeżeli umowy te zapewniają wspólną tożsamość, wspólną koncepcję biznesową i stosowanie jednolitych metod prowadzenia działalności.

W zależności od wielkości firmy i obrotu, zastosowane zostaną:

  • trzyletni okres przejściowy dla firm zatrudniających ponad 5000 pracowników i osiągających obrót w wysokości 1,5 miliarda euro euro;
  • czteroletni okres przejściowy dla firm zatrudniających ponad 3000 pracowników i osiągających obrót w wysokości 900 milionów euro;
  • pięcioletni okres przejściowy dla firm zatrudniających ponad 1000 pracowników i osiągających obrót w wysokości 450 milionów euro.


Konsekwencje za brak zgodności z CSDDD

CSDDD będzie egzekwowane poprzez nadzór administracyjny i odpowiedzialność cywilną (odszkodowania). Państwa członkowskie UE wyznaczą organy odpowiedzialne za nadzór i nakładanie sankcji, w tym kar pieniężnych i nakazów przestrzegania przepisów. Na szczeblu europejskim egzekwowanie przepisów zapewni sieć organów nadzorczych. Kary dla firm za brak należytej staranności w łańcuchu dostaw mogą wynieść nawet 5 proc. światowego obrotu netto firmy.


Jak przygotować się do spełniania obowiązków wynikających z dyrektywy CSDDD?

Firmy objęte dyrektywą CSDDD muszą wykazać należytą staranność korporacyjną wzdłuż łańcucha dostaw w odniesieniu do praw człowieka i środowiska. Oto podstawowe zadania:

  • Identyfikacja rzeczywistych lub potencjalnych negatywnych wpływów na prawa człowieka i środowisko. Szczegółowe zmapowanie całego łańcucha wartości. Należy zacząć od produktów i usług, które są kluczowe dla naszego biznesu, czyli od tego, na czym najwięcej zarabiamy.
  • Podjęcie odpowiednich środków w celu zapobieżenia, łagodzenia i naprawienia tych wyłonionych negatywnych skutków naszej działalności w całym łańcuchu. 
  • Wpisanie należytej staranności do polityk przedsiębiorstwa, strategii i systemów zarządzania. Przede wszystkim zarząd i C-Level muszą znać to pojęcie i brać pod uwagę we wszystkich decyzjach biznesowych. 
  • Ustanowienie procedury skarg. Procedury muszą być jasne i dostępne wzdłuż łańcucha dostaw. Każdy pracownik nasz i naszych dostawców musi wiedzieć, że ma prawo złożyć skargę i umieć to zrobić.
  • Przygotowanie przejrzystych informacji dotyczących spełnienia przez firmę zobowiązań związanych z należytą starannością, w tym coroczny raport. 
  • Kontrolowanie i monitorowanie skuteczności tych działań.
  • Dotyczy firm z rocznym obrotem przekraczającym 150 milionów euro:  strategia i szczegółowy plan dekarbonizacji zgodnie z Porozumieniem Paryskim
  • Raportowanie przez zarząd firmy do rad nadzorczych i administracyjnych postępów związanych z należytą starannością. Przekazywanie wszystkich ważnych informacji w tym obszarze. To, co się dzieje się w naszych łańcuchach dostaw, czy łamane są prawa człowieka, czy dochodzi do nadużyć względem środowiska – powinno być dyskutowane regularnie przez zarząd.

Jaki jest cel dyrektywy CSDDD?

Dyrektywa CSDDD zobowiązuje europejskie firmy do tego, aby one same, ich dostawcy i użytkownicy ich produktów nie naruszali praw człowieka i środowiska. Chodzi tu przede wszystkim o:

  • Szacunek dla podstawowych praw pracowników, określonych w normach Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO), takich jak wolność zrzeszania się, zakaz pracy dzieci i przymusowej pracy, równe wynagrodzenie, dyskryminacja w zatrudnieniu i zawodzie, itp.
  • Szacunek dla praw człowieka, takich jak wolność i bezpieczeństwo, integralność fizyczna, zdolność prawna i równość przed prawem, prywatność, wolność przestrzenna, dostęp do żywności, rekreacji i czasu wolnego.
  • Ochronę bioróżnorodności i ekosystemów.
  • Ochronę zbiorników wodnych i jakość powietrza.
  • Walkę ze zmianami klimatu.
  • Naruszenia środowiska, takie jak emisje gazów cieplarnianych, zanieczyszczenie czy niszczenie bioróżnorodności i ekosystemów.

Od czego zacząć przygotowania do spełnienia wymogów CSDDD?

Warto zacząć od:

  1. Wprowadzenia procesu ciągłej i kompleksowej oceny ryzyka 
  2. Wprowadzenia procesu zbierania danych od partnerów biznesowych. 
  3. Implementacji cyfrowego system zgłaszania naruszeń, który spełnia wymagania CSDDD.

Co CSDDD oznacza dla MŚP?

Dla małych i średnich przedsiębiorstw, nieobjętych regulacją w sposób bezpośredni, CSDDD to szansa na uzyskanie przewagi konkurencyjnej. Oczywiście tylko w przypadku, jeśli firma działa w poszanowaniu dla praw człowieka i środowiska. Jeśli tak nie jest, CSDDD oznacza spore kłopoty. Firmy, które nie mają się czego wstydzić, ale brakuje im po prostu odpowiednio spisanych polityk procedur, czy danych, powinny już zainteresować się tym tematem. Najlepiej zacząć od przeczytania dyrektywy, od zrozumienia, czego ich klienci, duże firmy, będą potrzebowały, jakich dokumentów, deklaracji i danych. Warto zwrócić się do nich bezpośrednio z pytaniem, jakie będą ich oczekiwania w obszarze należytej staranności. Myślę, że warto zrobić pierwszy krok. 

Aktualny status dyrektywy

Parlament Europejski zatwierdził dyrektywę 24 kwietnia 2024 r. W maju dyrektywa powinna zyskać ostateczne polityczne zatwierdzenie od ministrów UE. Treść CSDDD będzie następnie publikowana na spotkaniu COREPER (15 maja) i na spotkaniu COMPET (23 maja).  Państwa członkowskie będą miały dwa lata na przekształcenie dyrektywy w prawo krajowe i przekazanie odpowiednich przepisów Komisji. Narodowe przepisy wejdą w życie stopniowo w zależności od wielkości firmy. Pełny zakres zastosowania będzie obowiązywał pięć lat po przyjęciu.

Kiedy CSDDD będzie obowiązywać w Polsce

Pod koniec maja CS3D będzie gotowy do opublikowania w Dzienniku Urzędowym UE, otwierając drogę do procesu transpozycji do polskiego prawa. Państwa członkowskie UE mają dwa lata na implementację. Aktualne stanowisko Rządu RP przyjęte w dniu 31 stycznia 2024 r.  przez Komitet do spraw Europejskich Rady Ministrów można pobrać na stronie:  https://www.gov.pl/web/fundusze-regiony/dyrektywa-w-sprawie-nalezytej-starannosci

Kraje członkowskie UE muszą powołać odpowiednie organy nadzorcze, które będą zobowiązane do m.in.:

  • wszczęcia postępowania wyjaśniającego z urzędu;
  • przeprowadzania inspekcji;
  • wyznaczenia przedsiębiorstwom terminów na podjęcie działań naprawczych;
  • nakazania zaprzestania naruszeń przepisów krajowych przyjętych na podstawie dyrektywy oraz podjęcia działań naprawczych;
  • nakładania kar pieniężne na przedsiębiorstwa

Czym CSDDD różni się od niemieckiej ustawy LkSG?

Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz (LkSG) to niemiecka ustawa dot. należytej staranności w łańcuchu dostaw, która już weszła w życie. LkSG wymaga aktywnego sprawdzania tylko bezpośrednich dostawców. W przypadku dostawców pośrednich, firmy muszą reagować aktywnie wtedy, kiedy jest to uzasadnione, na przykład wpłynie skarga lub pojawi się niepokojący raport.

​​Natomiast dyrektywa CSDDD wprowadza obowiązek należytej staranności zarówno w łańcuchu dostaw w górę, jak i w dół. Górny łańcuch dostaw obejmuje wszystkie działania związane z produkcją (np. wydobycie surowców) i świadczeniem usług. Dolny łańcuch obejmuje wszystkie działania dotyczące transportu, przechowywania lub utylizacji. Klienci i konsumenci nie są objęci dyrektywą.

Chcesz poznać wszystkie przepisy dotyczące ESG w Europie? Zajrzyj do krótkiego przewodnika po regulacjach na mojej stronie.
< wstecz